ÇEŞİTLİ DİNLERDE VE
İSLAM'DA KURBAN
 

 

Prof. Dr. Ahmet GÜÇ


Düşünce Kitabevi Yayınları,
İstanbul, 2003.

Ebatlar: 13,5 x 21 cm,
2. hamur, 396 sayfa.

ISBN: 975-6434-03-1

 

 

 

 

İSTEME ADRESİ:
Düşünce Kitap-Kırtasiye 
 Güllük Mh. Akıncılar Cd. No: 12-A
Yıldırım-BURSA
Tel & Faks: (224) 369 28 82
E-posta: editor@dusuncekitabevi.com
 

 

"... İdeal manada kurban, Allah ile olan gönül ilişkisinin bir göstergesi ve kulluk şuurunun zenginleştirilmesidir; Hz. İbrahim örneğinde olduğu gibi, "Allah değil biricik oğlumu, canımı isteseydi onu da seve seve verirdim" şeklindeki fedakarlığın; Hz. İsmail örneğinde olduğu gibi, "Babacığım! Allah  sana nasıl emrediyorsa öyle yap, inşallah beni sabredenlerden bulacaksın" şeklindeki teslimiyetin en güzel ifadesidir.

 

Hz. Musa döneminden itibaren M.S. 70'te ikinci mabedin yıkılışına kadar geçen süre içerisinde Yahudilik'te başlıca ibadet şekli olan kurban, Hıristiyanlıkta farklı bir boyuta çekilmiştir.

 

Daha önceki dinlerde şikel ve amacı yönünden farklılık arz eden kurban ibadeti, "onların ne etleri, ne de kanları Allah'a ulaşır..." (Hacc, 22/37) ayeti çerçevesinde Hz. İbrahim'den sonra en güzel ifadesini İslam'da bulmuştur. İslam'a göre kurbanda aranan, kişinin kurban sunmadaki iyi niyeti, samimiyeti ve takvasıdır.

 

İşte, elinizdeki bu kitap, başka İslam olmak üzere, hemen hemen bütün dinlerdeki kurban ibadeti ile ilgili zengin bir muhteva sunmaktadır..." (arka kapak).

 

 

        İÇİNDEKİLER      

 

ÖNSÖZ

GİRİŞ

I- KURBAN

A. Kurban Teriminin Etimolojik Yapısı

B. Kurban Terimine Yüklenen Anlamlar

1. Kurban Teriminin Geçmişteki Anlamları

2. Kurban Teriminin Günümüzdeki Yaygın Kullanımı

II-TANIMI

III-TARİHÇESİ

A. Eski Kültürlerde Kurban

B. Tarihi Yüksek Kültürlerde Kurban

IV- İLK KURBAN

A. Habil ve Kabil’in Kurbanı

B. Habil ve Kabil’den Sonra Kurban: Nuh’un Kurbanı

 

BİRİNCİ BÖLÜM
ÇEŞİTLİ DİNLERDE KURBAN ANLAYIŞINA GENEL BİR BAKIŞ

I- KURBANIN MENŞEİ VE SUNULUŞ AMAÇLARI İLE İLGİLİ  TEORİLER

A. Bilimsel Teoriler

1. Hediye Olarak Kurban

a. Rüşvet Olarak Hediye Edilmesi

b. Saygı Fiili Olarak Hediye Edilmesi

2. Topluca Yenilen (Totemle İlgili)  Bir Yemek Olarak
Kurban

3. Profan İle Kutsala Ait Dünyalar Arasında  Bir Bağ Olarak Kurban

4. Büyü Olarak Kurban

5. İlk Olayları Yeniden Yürürlüğe Koyma  Vasıtası Olarak
Kurban

6. Endişe ve Korku Reaksiyonu Olarak Kurban

7. Şiddeti Başka Yöne Çevirme Vasıtası Olarak Kurban

B. Teolojik Teoriler

1. Saygı İfadesi Olarak Kurban

2. Şükür İfadesi Olarak Kurban

3. Dua ve Niyaz Vasıtası Olarak Kurban

4. Teskin ve Keffaret Vasıtası Olarak Kurban

5.Temel Atma Kurbanları

6.Verimlilik Düşüncesiyle Sunulan Kurbanlar

7. Ölülere Sunulan Kurbanlar

8. Komünyon Kurbanları

II- KURBANI KİMLER SUNAR

III- KURBAN OLARAK SUNULANLAR

A. Kansız Kurbanlar: Takdimeler

B. Kanlı Kurbanlar

C. Bedel Olarak Sunulan Kurbanlar

D. Tanrısal Takdimeler

IV- KURBAN SUNMA ŞEKİL VE METOTLARI

V- KURBANIN SUNULDUĞU YER VE ZAMAN

VI- KURBAN SUNMADA TAKİP EDİLEN DİNİ MERASİM

VII- BAZI DİNLERDE İNSAN KURBANI MESELESİ

 

İKİNCİ BÖLÜM
BAZI GÜNÜMÜZ DİNLERİNDE KURBAN

I- SABİİLİKTE KURBAN

II- ZERDÜŞTİLİKTE KURBAN

A. Kurban Çeşitleri

1. Haoma Kurbanı

2. Ateş Kurbanı

B. Zerdüşt ve Hayvan Kurbanı

C. Hayvan Kurbanı ve Daha Sonraki Mazdaizm’de Düalist Anlayış

D. Daha Sonraki Avesta’da Hayvan Kurbanları

E. İran Kralları ve Hayvan Kurbanları

F. Hayvanların Kurban Ediliş Şekli

G. Diğer Kurban ve Takdimeler

H. Mazdaist Düşünceye Göre Kurbanın Amacı ve Önemi

III-HİNDUİZMDE KURBAN

A. Kurban Teolojisinin Oluşumu

1. Vedalar Döneminde Kurban

2. Brahmanalar Döneminde Kurban

3. Daha Sonraki Dönemlerde Kurban

B. Kurban Çeşitleri

1. At Kurbanı

2. İnsan Kurbanı

3. Soma Kurbanı

C. Kurbanın Sunuluş Amacı

IV- BUDİZMDE KURBAN

V- CAYNİZMDE KURBAN

VI- KONFÜÇYÜSÇÜLÜKTE KURBAN

A. Atalar Kültü ve Ata Ruhlarına Kurban Sunma

B. Kurbanın Amacı

C. Kurban Çeşitleri

D. Kimlere Sunulduğu

E. Kurbanı Kimler Sunar

F. Kurban Sunma Zamanları

G. Konfüçyüs’ten Sonra Kurban

VII- ŞİNTOİZMDE KURBAN

A. Kurbanın Önemi

B. Kurban Sunmanın Psikolojik Temeli

C. Kurban Sunmadaki Amaç veya Amaçlar

D. Kurban Kimlere Sunulurdu?

E. Kurbanı Kimler Sunardı?

F. Kurban Olarak Sunulanlar

1. Asli İhtiyaca Tekabül Edenler

a. Yiyecek Takdimeleri

b. Elbise Takdimeleri

c. Mesken Takdimi

2. İkinci Derecede İhtiyaçlara Tekabül Edenler

G. Takdimelerin Tüketilme Şekli

VIII- GELENEKSEL AFRİKA DİNİNDE KURBAN

A. Kurbanın Anlamı

B. Kurbanın Menşei

C. Çeşitleri ve Amacı

1. Yemek Takdimesi veya Toplumsal Takdime

2. Hediye Takdimesi

3. Teşekkür Takdimesi

4. Keffaret veya Yatıştırma Kurbanı

5. Adak Olarak Sunulan Takdime

6. Önleyici Takdime

7. Bedel Olarak Sunulan Takdime

IX- GELENEKSEL TÜRK DİNİNDE KURBAN

A. Genel Olarak İbadet ve Kurban

B. Kurban Karşılığında Kullanılan Kelimeler

C. Kurban Çeşitleri

1. Kanlı Kurbanlar

2. Kansız Kurbanlar: Takdimeler

3. Atalar Kültü ve İnsan Kurbanı

D. Kurbanın Sunuluş Amaçları

E. Kurban Sunma Şekli

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YAHUDİLİKTE KURBAN

I- KURBANIN TANIMI

II- TARİHÇESİ

A. Atalar Döneminde Kurban

1. Hz. İbrahim’in Kurbanı

2. Hz. İbrahim’den Oğlunu Kurban Etmesinin İstenmesi

a. Kurban Edilmek İstenenin İshak Oluşu

aa) Hz. İbrahim’in İkamet Ettiği Yer

bb) Babasının Biricik Oğlu Kimdir?

cc) Sevilen Çocuk Kimdir?

dd) Çocuğun Kurban Edilme Mahalli

b. Kurban Edilmek İstenenin İsmail Oluşu

3- Hz. İshak’ın Kurbanı

4- Hz. Yakub’un Kurbanı

B. Hz. Musa Döneminde Kurban

1. Pesah Kurbanı

2. İlk Doğanların Tanrıya Takdim Edilmesi

3. Hz. Musa’nın Sunduğu Ahid Kurbanı

4. Harun ve Oğullarının Göreve Getirildiklerinde
Sundukları Kurban

5. Diğer Takdime Çeşitleri

6. İsrail Oğullarının Altın Buzağıya Tapması

7. Eski Mısır’da İnek veya Diğer Hayvanlara Tapınma

8. İsrail Oğullarından Bir Sığır Kurban Etmelerinin 
İstenmesi

a. Tevrat’a Göre

b. Kur’ân’a Göre

IV- KURBANIN CİNSİ

V- KURBANIN ÇEŞİTLERİ

A. Takdim Edene Göre Kurban Çeşitleri

1. Umuma Ait Kurbanlar

2. Özel Kurbanlar

B. Takdim Edilen Şeylere Göre Kurban Çeşitleri

1. Kanlı Kurbanlar

2. Kansız Kurbanlar: Takdimeler

C. Takdim Ediliş Şekil ve Amacına Göre Kurban Çeşitleri

1. Ateşte Yakılan Kurban: Olah (Holocaust)

2. Komünyon Kurbanları: Zebahim

3. Keffaret Kurbanları: Hattah ve Asham

a. Günah Takdimesi: Hattah

b. Suç Takdimesi: Asham

4. Takdimeler

a. Hububat veya Yiyecek Takdimesi: Minha

b. Huzur Takdimesi

c. Buhur Takdimesi

d. Diğer Takdimeler

VI- KURBANI TAKDİM ETME YERİ

VII- KURBANI TAKDİM ETME ZAMANI

A. Günlük Kurban

B. Haftalık Kurban

C. Aylık Kurban

D. Yıllık Kurban

1. Pesah ve Mayasız Ekmek Bayramı

2. İlk Mahsül Takdimi veya Haftalar (İbrani Pentekost) Bayramı

3. İbrani Yeni Yıl Bayramı

4. Tövbe Günü (Yom Kippur)

5. Hasat veya Çadırlar Bayramı

VIII- KURBANI KİMLER SUNAR

IX- KURBAN SUNMA ŞEKİLLERİ

X- KURBANIN ETİ KANI VE YAĞI İLE İLGİLİ HÜKÜMLER

A. Eti İle İlgili Hükümler

B. Kanı İle İlgili Hükümler

C. Yağı İle İlgili Hükümler

XI- HZ. MUSA’DAN SONRA KURBAN

A. Monarşi Dönemi ve İbadetin Merkezileştirilmesi

B. II. Mabed Dönemi

XII- PEYGAMBERLERİN KURBAN KARŞISINDAKİ TUTUMU

XIII- YAHUDİLİKTE KURBANIN YAKILMASI MESELESİ

XIV- YAHUDİLİK’TE İNSAN KURBANI MESELESİ

XV-GENEL DEĞERLENDİRME

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
HIRİSTİYANLIKTA KURBAN

I- YENİ AHİD’DE KURBAN

A. Hz. İsa ve Kurban

B. Hz. İsa’nın Kurban Edilişi

1. Yahya’nın İsa’yı Vaftiz Edişinin Kurbanla İlişkisi

2. Son Akşam Yemeği ve İsa Tarafından Yapılan  Benzetme

II- PAVLUSUN MEKTUPLARINDA KURBAN

A. Âdem ve İsa Arasında Kurulan İlişki

1. İsa’nın Kurban Edilişinde Âdem’in Rolü

2. Âdem’in Günahı Karşısında İsa’nın Tutumu

B. Hıristiyanlıkta Asli Günah Anlayışı

C. Keffaret Doktrini ve Bağışlama

D. Günahların Bağışlanmasında Kanın Rolü

E. Evharistiya’nın Kurban Açısından Değerlendirilmesi

III- HAÇ ÜZERİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN KURBAN

A. İsa, Rahip ve Kurban

B. Eski Ahdin Tamamlanması

C. Barışma ve Yeni İttifak

IV- HIRİSTİYAN TEOLOJİSİNDE KURBAN

A. Eski Kilise İleri Gelenlerine Ait Dönem

1. St. Agustin’e Göre Kurban

2. Thomas Aquinas’a Göre Kurban

B. Modern Dönemde Kurban Anlayışı

C. Çağdaş Dönemde Kurban

V- GENEL DEĞERLENDİRME
 

BEŞİNCİ BÖLÜM
İSLÂM’DA KURBAN

I- İSLAM ÖNCESİ DÖNEMDE KURBAN

A. Putlara Kurban Takdimi

B. Fera’ ve Atîre Kurbanları

II- İSLAM’DA KURBAN

A. Tarifi

B. Kurbanla İlgili Terimler

C. Kurbanın Mahiyeti

III- KURBAN KESMENİN DİNÎ HÜKMÜ

A. Hanefilerin Görüşü

B. Diğer Mezhep İmamlarının Görüşleri

IV- KURBANIN ŞARTLARI

A. Kurban Kesmenin Vâcip Olmasının Şartları

1. Müslüman Olmak

2. Akıllı ve Buluğa Ermiş Olmak

3. Mukîm Olmak, Yolcu Olmamak

4. Hür Olmak

5. Zengin Olmak

B. Kurbanın Kabul Olmasının Şartları

1. Kurbanın İbadet Niyetiyle Kesilmiş Olması

2. Kurban Edilecek Hayvanın Kusursuz Olması

3. Kurbanın Vaktinde Kesilmesi

4. Hayvanı Kesenin Müslüman Olması

V- KURBANIN ÇEŞİTLERİ

A. Vâcip Kurbanlar

1. Dînen Zengin Sayılan Kimselerin  Kesmesi Gereken
Kurban

2. Hedy Kurbanı

a. Hedyin Mâhiyeti

b. Hedy Kurbanıyla Yükümlü Olanlar ve Hedyin
Çeşitleri

aa) Nâfile Hedy

bb. Vâcip Hedy

c. Hedy Kurbanına İşaret Konulması

d. Hedy Kurbanının Kesileceği Yer ve Zaman

e. Hedy Kurbanının Eti İle İlgili Hükümler

f. Hedy Kurbanından Faydalanma

g. Kurban Yerine Oruç Tutma

3. Adak Kurbanı

B. Nafile Kurbanlar

1. Akîka Kurbanı

2. Şükür Kurbanı

3. Dinen Zengin Sayılmayan Kimselerin Kestiği Kurban

4. Ölen Bir Kimse Adına Kesilen Kurban

VI- KURBANIN CİNSİ

A. Kurban Edilmeleri Dinen Caiz Olan Hayvanlar

B. Kurban Edilecek Hayvanların Yaşı

C. Deve Kuşundan Kurban Olur mu?

VII- KURBANI KESME ZAMANI

VIII- KURBANI KESİM İŞLEMİ

IX- ETİ VE DERİSİ HAKKINDA YAPILACAK İŞLEM

X- KURBAN KESMENİN PSİKOLOJİK YÖNÜ

XI- KURBAN KESMEK BİR VAHŞET MİDİR?

XII- KURBAN KESMEK YERİNE PARASI FAKİRLERE
VERİLSE OLUR MU?

XIII- KURBAN KESMENİN TOPLUMSAL YÖNÜ

XIV- KURBAN VE NAMAZ İLİŞKİSİ

XV- KURBAN KESİMİ VE ÇEVRE TEMİZLİĞİ

SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA

DİZİN