Asabiyet ve Erken Dönem İslam Siyasi Tarihindeki Etkileri
 

Doç. Dr. Adem APAK


Düşünce Kitabevi Yayınları,
İstanbul, 2004.
Ebatlar: 13,5 x 21 cm,
2. hamur, 300 sayfa.
ISBN: 975-6434-09-0

 

 

İSTEME ADRESİ:
Düşünce Kitap-Kırtasiye 
Güllük Mh. Akıncılar Cd. No: 12-A
Yıldırım-BURSA
Tel & Faks: (224) 369 28 82

E-posta: editor@dusuncekitabevi.com

 

“…Asabiyet, hakikatte nesepleri bir olsun veya olmasın, nesep cetvellerindeki kabile ilişkilendirmeleri ister doğru ister yanlış veya eksik olsun, bir kabile üyelerinin kendilerinin bir asılda birleştiklerine inanmaları sonucunda, onların her durum ve şartta birbirlerine destek olmalarını sağlayan manevi güç ve dayanışma duygusudur.

Asabiyet, çok eski dönemlerde ortaya çıkmış ve ardından fonksiyonel özelliklerini kaybetmiş değildir; günümüz bazı toplamlarında etkinliğini hâlâ devam ettirmekte, bilhassa çöl ikliminin hakim olduğu Orta Asya, Arap Yarımadası, Kuzey Afrika gibi coğrafi bölgelerde ve kabile hayatına benzer sosyal yapılanmaların sürdüğü topluluklarda etkinliğini sürdürmektedir. Ülkemizin özellikle Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde toplum hayatında varlığını devam ettiren aşiret sistemi de kabile hayatıyla birçok paralellikler arz ettiği için, asabiyetle ilgili yapılacak çalışmalar, ülkemiz toplumunun tanınmasında ve birtakım sosyal problemlerin anlaşılmasında önemli katkılar sağlayacaktır.

Asabiyet kavramı tarihi olarak da nitelendirilebilecek olan bu araştırmada cahiliye döneminden başlayıp Emevîler’in sonuna kadar geçen sürecin asabiyet merkezli okunma denemesi yapılmaktadır.  Ortaya konulan asabiyet odaklı bu siyasi tarih projeksiyonu şüphesiz İslâm tarihi hadiselerinin aydınlatılmasında tek başına yeterli olmaz.  Başka bir ifadeyle, bütün bir İslâm tarihi sürecini asabiyet bakış açısıyla izah etmek mümkün değildir.  Ancak asabiyet realitesi ihmal edilerek İslâm tarihi olaylarının anlaşılır kılınamayacağı da başka bir gerçektir.  Dolayısıyla bu araştırma, ilk dönem hadiselerinde asabiyet boyutunun tespit ve tahlil edildiği bir çalışma, asabiyetin anlaşılması çabalarına siyasî tarih açısından mütevazı bir katkı olarak kabul edilebilir…” (arka kapak'tan)

 

 

    İÇİNDEKİLER   

 

KISALTMALAR

ÖNSÖZ

GİRİŞ
ASABİYETİN ARKAPLÂNI:
KABİLE HAYATINA GENEL BİR BAKIŞ

BİRİNCİ BÖLÜM
ASABİYET VE TEZAHÜRLERİ

A. ASABİYETİN MAHİYETİ

1. Asabiyetin Gücü

2. Asabiyetin Kabile Üyesine Yüklediği Sorumluluklar

B. ASABİYETİN TEMEL DAYANAĞI: ENSAP CETVELLERİ

1. Ensap Cetvellerine Göre Arap Soyları

a. Adnânîler

aa. Mudar

ab. Rebia

b. Kahtânîler

2. Ensap Cetvelleri Üzerine Tartışmalar

C. ASABİYET TEZAHÜRLERİ

1. Nesebe Düşkünlük ve Kabile Övünmesi

2. Kan Davaları/İntikam Savaşları

İKİNCİ BÖLÜM
HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE ASABİYET

A. MEKKE DÖNEMİNDE ASABİYET TEZAHÜRLERİ

1. Asabiyetin Tebliğe Menfî Etkisi

2. Asabiyetin Tebliğe Müspet Etkisi

B. İSLÂM’IN ASABİYETE BAKIŞI

C. MEDİNE DÖNEMİNDE ASABİYET TEZAHÜRLERİ

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
HULEFÂ-İ RÂŞİDÎN DÖNEMİNDE ASABİYET

A. İLK HALİFE SEÇİMİNDE ASABİYET

B. İRTİDAT HADİSELERİNDE ASABİYET

C. HZ. EBÛ BEKİR VE HZ. ÖMER’İN ASABİYETİN ETKİSİNİ  AZALTMA POLİTİKALARI

1. Kendi Kabile Mensuplarını İktidardan Uzak Tutma

2. Yönetimde Kabileler Arası Denge Politikası Takip Etme

3. Hâşimoğulları’nı Devlet Yönetiminden Uzak Tutma

D. HZ. OSMAN DÖNEMİ HADİSELERİNDE ASABİYET

E. ALİ-MUAVİYE MÜCADELESİNDE ASABİYET

F. DİVAN TEŞKİLİ VE ARAP GÖÇLERİNİN ASABİYETE TESİRİ

1. Irak’a Arap Göçleri

2. Horasan’a Arap Göçleri

3. Şam ve Cezire’de Araplar

G. ASR-I SAADETTE ŞİİR-ASABİYET İLİŞKİSİ

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
EMEVÎLER DÖNEMİNDE ASABİYET

A. EMEVÎLER DÖNEMİNDE ASABİYETİN ETKİSİNİN ARTMASI  VE SEBEPLERİ

1. İctimaî  Sebepler

2. Siyasî-İktisadî Sebepler

B. EMEVÎLER DÖNEMİNDE ASABİYET MÜCADELELERİ

C. EMEVİLER DÖNEMİNDE ASABİYET TEZAHÜRLERİ

1. Asabiyet-Siyaset İlişkisi: Asabiyetin Emevî Siyasetine Etkisi

2. Asabiyet-Kültür/Edebiyat İlişkisi: Nesep/Kabile Övünmesi

3. Asabiyet-Şiddet İlişkisi: Kabile Savaşları

a. Irak

b. Horasan

c. Şam ve Cezire

d. Endülüs

SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA

İNDEKS

EKLER